CTATCA Eski Başkanı&Havacılık Tarihi Yazarı - İzzet DERKAN

CTATCA Eski Başkanı&Havacılık Tarihi Yazarı - İzzet DERKAN

Havacılık Tarihi, Kıbrıs ve Havacılık

307 yıl boyunca Osmanlı'nın hüküm sürdüğü Kıbrıs Adası'nın İngiltere hakimiyetine geçmesi: Kıbrıs'ın yakın tarihi

22 Temmuz 2020 - 04:23

Kıbrıs bir savaş gemisi gibi yıllar yılı emperyalist ülkeler tarafından hep kullanılmıştır. Geriye dönüp tarihe bakarsak, Kıbrıs Adası üzerinden bir çok ırkın, bir çok milletin geçtiğini söylemek zor olmasa gerek.
 
Kimi zaman;
Kıbrıs ticarete yelken açan bir kapı görevini gördü, kimi zaman ise Kıbrıs hem Orta Doğu’da hem de Akdeniz’de bir savaş kalkanı gibi kullanıldı.

  • 1191-1489 Lüzinyanlar öncesi Araplar,
  • 1489-1571 Venedikliler,
  • 1571-1878 Osmanlılar,
  • 1878-1960 İngiliz Yönetimi, İngiliz Kuşatması ve İngiliz Sömürge Yönetimi.
 
Kıbrıs’ın İngilizlere devredilmesinden bahsedecek olursak şunları söyleyebilirz;
Şuanki duruma bakarsak aslında geçmişten bugüne hiç birşey değişmediğini söyleyebiliriz. Bilhassa Akdeniz’deki, doğalgaz aramalarından zaman zaman tansiyonun yükseldiğini görebiliriz. Osmanlılar, tam 449 yıl önce Kıbrıs adasında, yaklaşık 307 yıl kalmışlardır. Yaklaşık 142 yıl önce Osmanlı Padişahı II.Abdülhamit döneminde, iki devlet arasında yapılan anlaşmayla Kıbrıs, Osmanlı Devleti’nin yönetiminden İngiltere yönetimine geçti.
 
Kıbrıs Adası nasıl kaybedildi?
Devir aslında 93 Harbi ile yakından ilişkilidir. Yıllar 1877’yi işaret ettğinde, Rusya Osmanlılar’a savaş açmıştı. Kırım Savaşı’nda (1853-1856) Osmanlının yanında olan Fransa ve İngiltere bu kez Osmanlıların yanında değildi. Karadağ, Sırbistan bu kez Rusya’nın yanında yer almışlar ve onlara destek vermişlerdi. 93 Harbi Edirne Mütarekesi ile 31 ocak 1878 yılında son buldu. 3 Mart-1878, Ayastefanos yani Yeşilköy Anlaşması (Rusya ve Osmanlılar arasında) ile Osmanlı toprakları paramparça edilmişti.
Osmanlı Devleti bu anlaşma uyarınca Rusya’ya, yaklaşık 1 milyar 410 milyon Ruble (ağır bir) savaş tazminatı ödeyecekti.
 
Bu duruma;
Pek tabii, İngiltere ve Avusturya tepki göstermekteydi. Bu tepki Rusya’ya karşı da konuyordu. Rusya yeniden bir savaşı göze almak istememekteydi.
 
Berlin Anlaşması (13/06/1878):
Anlaşma için masada İngiltere, Fransa, Osmanlı Devleti, İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya ve Avusturya ülkeleri bulunuyordu. Bu ülkeler arasında 13 Temmuz, 1878 de 64 maddelik anlaşma imzalandı. Osmanlılar bu anlaşma ile Rusya’ya 802 milyon 500 frank savaş tazminatı verecekti. Rusya bu anlaşmayla oldukça çok menfaat sağlamıştı. Batum, Ardahan, Kars ve Besarabya bu anlaşma uyarınca Rusya’ya bırakılmıştı. Osmanlılar Berlin Anlaşması ile bir çok ülke kaybetmelerinin yanında yaklaşık 1 milyon da göçmen vermişti..
 
Berlin Anlaşması’nın;
Osmanlı Devleti’ne faturası çok ağır olmuştu. Hem topraklar keybedildi, hem de bir çok göçmen olmuştu.
İngiltere’nin 1914’te Kıbrıs’ı ilhak etmesi yine Berlin Kongresi ile yakından ilişkilidir.
Berlin Anlaşması’da İngiltere, Osmanlılara zor durumda kalırsa yardım edeceğini sözünü vererek, yapılan anlaşma gereği Kıbrıs’ı savaşmadan aldı.
 
Süveyş Kanalı’nın 1869 yılında açılması ile;
Doğu Akdeniz ve Kıbrıs’ın önemi kat kat artmıştı. Bu kanalın açılması ile birlikte bölgede hakimiyetin kurulabilmesi ve zenginliklere ortak çıkılması için bir çok savaş teorisi kurgulandı.
İngiltere’nin bölgedeki gayesi neydi?  
İngiltere’nin amacı Mısır ve Kıbrıs’ı ele geçirerek, sonrasında Orta Doğu’ya hakim olmak ve Akdeniz’in tüm zenginliklerinde en büyük paydaş olmaktı.
 
23 Mayıs 1878 yılında;
İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Salisbury, resmen Kıbrıs’ı Osmanlılar’dan istemişti. Bu talebe ilk başta itirazda bulunan Dışişleri Bakanı Saffet Paşa, itirazı sebebiyle bir tehditle karşılaşmıştı. Dışişleri Bakanı Lord Salisbury, İngiltere’nin talebinin yerine getirilmemesi (Kıbrıs’ın anlaşma yoluyla verilmemesi) durumunda, Kongrede İngiltere’nin  Osmanlı’ya asla destek olmayacağını ve zorla da olsa Kıbrıs’ın İngilizler tarafından istila olunacağını gündeme getirdi.
Tüm direnmelere rağmen Sadrazam Sadık Paşa padişahın da onayı doğrultusunda Kıbrıs’ın İngilizlere verilmesine razı oldu.
 
4 Haziran 1878 yılında Osmanlı Devleti ve İngiltere arasında Kıbrıs Mukavelenamesi imzalanmıştır.
  • 2 maddelik bir anlaşma neticesinde, Rusya’nın Anadolu’yu tehditlerine karşı İngilizlerin Osmanlı’yı savunabilmesi için Kıbrıs, İngiltere’ye devredilmiştir.  
  • Bu süreçle, 4 Haziran 1878 tarihli anlaşma gereği Kıbrıs, İngiliz egemenliği adada başlamış oldu.
  • Bu anlaşmaya ek olarak 1 Temmuz 1878’de Osmanlı ve İngiltere arasında bir anlaşma daha imzalandı.
 
Bu ek anlaşma, İngiliz elçisi Henry Layard ve Osmanlı Dışişleri Bakanı Saffet Paşa arasında imzandı. Bu ek anlaşma uyarınca 22.936 kese altın her yıl İngilizler tarafından Osmanlılar’a verilecekti.
 
Bu anlaşmanın 6. maddesi çok önemliydi:
  • Bu maddeye göre Rusya’nın elinde bulunan Kars ve diğer yerleri Osmanlı’ya geri verilmesi durumda, İngiltere de Kıbrıs’ı boşaltılacaktı, ve 4 Haziran 1878 Anlaşması yürürlükten kalkmış olacaktı (Armaoğlu, s.758, Uçarol, s.350).
 
7 Temmuz-1878 tarihinde;  
Osmanlılar, İngiltere’nin Kıbrıs adasına asker çıkarmasına izin verdi. Tarih 12 Temmuz 1878 gösterdiğinde, İngilizler Kıbrıs Adası’na askeri birlik gönderek Osmanlının Ada’daki 307 yıllık  hakimiyetine son verdiler.




Süreç sonrasında Kıbrıs’taki İngilizler;
  • Kıbrıs’ta İngiliz Yönetimi 1878-1914,
  • İngiliz Kuşatması 1914-1925,
  • İngiliz Sömürge Yönetimi 1925-1960.
  • İngilizler, Ada’da 82 yıl stratejik emellerine  ulaşmak için hakim olmuşlardır.
  • 16 Agustos, 1960 yılında ise sadece 3 yıl süren, Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmuştur.
  • 1878-1960 yılları arasından Kıbrs’ta modernleşme ve gelişmeler yaşanmıştır.
 
Bir sonraki makalemizde, bu konuyu havacılıkta olan gelişmeleriyle birlikte işleyeceğiz...
 
Saygılarımla,
İzzet Derkan
Atco Supervisor
www.izzetderkan.com

Kaynaklar: Rifat Uçarol, Siyasi Tarih, İstanbul, 1995., Kıbrıs Havacılık Tarihi (Derkan,i, 2015), Fahir Armaoğlu, 19. Yüzyıl Siyasi Tarihi, 6. bas, İstanbul, 2010. Kıbrıs Tarihi, 20 Temmuz (M,Sinan,2020).

 

FACEBOOK YORUMLAR

YORUMLAR

  • 0 Yorum