Gülin UÇAR

Gülin UÇAR

CTKI/HG-HGE/TBÖ/CRM

Havacılıkta Jet-lag Sendromu

13 Ağustos 2020 - 05:23

Boylamlar geçilerek (transmeridien) yapılan uzun menzilli ve süratli kıtalararası uçuşlarla uzay yolculuklarında, içsel-biyolojik saatle varılan bölgenin coğrafi saati arasındaki uyumsuzluk (desenkronizasyon), bir dizi zihinsel ve fiziksel performans bozukluklarına yol açar.
 
Jet lag veya jet sarhoşluğu denen bu sendromun havacılar için potansiyel bir problem olduğuna ilk kez 1931’de Post ve Getty tarafından dikkat çekilmiş, daha bilimsel yaklaşım ise 20 yıl sonrasında Strughold' dan gelmiştir.  
 
Jet lag;
Kronobiyolojik bir sorundur,sıklıkla vardiyalı çalışma ve sirkadiyen ritim uyku bozukluklarının neden olduğu sorunlara benzer. Birkaç zaman dilimi boyunca seyahat ederken, vücut saati (sirkadiyen ritim) alıştığı ritimlere aykırı gün ışığı ve karanlık yaşadığı için şaşacaktır. Çünkü insan vücudu, güneşe duyarlı bir saat gibi çalışıyor.
 
Jet lag semptomları nelerdir?
Hazımsızlık, kabızlık, iştahsızlık, yorgunluk, uykusuzluk, vücut ağrıları, terleme, bulanık görme, zihin karışıklığı, zaman ve mesafe algısı bozulmaları, reaksiyon zamanı uzaması, yargı ve bellek kusurları..
 
Başınız ağrır, kendinizi yorgun hissedersiniz. Buna neden olan organ ise beyinde bulunan pienal bezidir. Bu bez ışığa duyarlıdır ve karanlıkta melatonin adı verilen bir sıvı salgılar. Etkisi azaltılabiliyor. Çok uzun uçuşlar yapanlarda bu sistem karma karışık oluyor. Yapacağınız uzun uçuşlarda vücudunuz yeni düzene uyum sağlamakla gecikir.
 
Bu sendrom;
Kıtalararası uzun uçuşlar yapan uçuş mürettebatını, bilimsel ve politik toplantılara katılmak üzere seyahat eden kişileri ve yarışmalara katılacak sporcuları özellikle ilgilendirir. Zihinsel ve fiziksel performans kaybı, bu kişilerin başarılarını önemli düzeyde azaltabilir.  
 
Çok ilginç bir durum var ki; Jet lag belirtilerinin gün geçtikçe azalması beklenirken, 3. gün bozukluklarının ilk günlere göre daha şiddetli olmasıdır.  
 
Jet Lag’den kurtulmak için öneriler

  • Varılan bölgenin yeme-içme-uyuma saatlerine riayet etmek, sosyal aktivitelere katılmak, uyum süresini kısaltır.
  • Kritik görevleri olan kişilerin gidecekleri yerlere 3-7 gün önce gidip, uyum için zaman kazanmaları en iyi yoldur.
  • Proteinden zengin kahvaltı ve (düşük protein + yüksek karbonhidratlı) akşam yemeği yemek, uyum süresini kısaltmakta yararlı görülmektedir.  
 
Kişinin resenkronizasyon için aktif çaba göstermesi ve yüksek motivasyona sahip olması durumlarında et lag'ın olumsuz etkilerini yenmesi daha kolaylaşmaktadır. Nörotik kişilerin yakınmaları ise daha fazladır. Kahve, çay ve uyku ilaçları, jet lag'ı yenmede geleneksel ve ampirik yöntemler olarak kullanılmaktadır.
 
Doğu yönüne doğru olan uçuşlarda gün kısaldığı için, periyod kısaltıcı ilaçlar olarak:
Nomifensine, Chlordiazepoxide, Desmethylimipramine, Melatonin yararlıdır.
 
Batı yönlü uçuşlarda ise gün uzar, bu nedenle periyot genişletici ilaçlar faydalıdır:
Theophylline, Lithium, Amphetamine vs..
 
Güneş ışığının olduğu saatlerde uyanık kalmak, jet lag etkisinden kurtulmanıza yardımcı olur..
 
Sevgilerimle,
Gülin UÇAR
 

Bu yazı 5378defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUMLAR

YORUMLAR

  • 4 Yorum